Loading...

III Spotkanie FEA

by admin, 23 czerwca 2016
ZAPROSZENIE

W dniu 23 czerwca 2016 r. w Warszawie odbędzie się III Spotkanie Forum Edukatorów Archiwalnych, pod hasłem „Film w edukacji archiwalnej, edukacja archiwalna w filmie”. Tematyka spotkania będzie koncentrować się m.in. na następujących obszarach:
1. Wykorzystanie filmów archiwalnych (będących częścią zasobu archiwalnego) w działaniach edukacyjnych,
2. Współczesny film dokumentalny, instruktażowy, informacyjny i promocyjny w archiwach państwowych i ich działalności,
3. Film w edukacji historycznej i jego walory dydaktyczne.
Udział w pracach FEA to okazja do dzielenia się własnymi dokonaniami i sukcesami oraz podpatrywania dobrych praktyk i czerpania z dorobku innych, dlatego serdecznie zapraszamy i zachęcamy do wzięcia udziału w spotkaniu, na którym efekty swoich działań w zakresie wykorzystania filmu w edukacji archiwalnej zaprezentują przedstawiciele archiwów państwowych w Kaliszu, Koszalinie, Piotrkowie Trybunalskim i Warszawie.

Z poważaniem
Hubert Mazur
Agnieszka Rosa

PROGRAM

Program III Spotkania Forum Edukatorów Archiwalnych „Film w edukacji archiwalnej, edukacja archiwalna w filmie
23 czerwca 2016 (czwartek)
Miejsce obrad: Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, ul. Rakowiecka 2 D, Warszawa

8.30–9.00 Rejestracja uczestników

9.00–9.10 OTWARCIE OBRAD, Moderatorzy: Elżbieta Czajka (Archiwum Państwowe w Łodzi), Marek Krzykała (Archiwum Państwowe w Lublinie)

9.10–9.40 Przegląd edukacyjnych inicjatyw filmowych w polskich archiwach — Hubert Mazur (Archiwum Państwowe w Kielcach), Agnieszka Rosa (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu)

9.40–10.10 Film w edukacji historycznej i jego walory dydaktyczne — Barbara Techmańska (Uniwersytet Wrocławski)

10.10–10.40 „Odpowiedni dać rzeczy obraz …”, czyli archiwiści w roli twórców filmu — Maciej Hubka, Tomasz Matuszak (Archiwum Państwowe w Piotrkowie Trybunalskim)

10.40–11.00 Przerwa na kawę

11.00–11.30 Z Archiwum K i Karty Historii, czyli z doświadczeń Archiwum Państwowego w Koszalinie w realizacji edukacyjnych projektów filmowych — Joanna Chojecka (Archiwum Państwowe w Koszalinie)

11.30–12.00 Kaliskie Archiwum Filmowe, czyli o alternatywnych lekcjach historii w Archiwum Państwowym w Kaliszu — Grażyna Schlender (Archiwum Państwowe w Kaliszu)

12.00–12.30 O filmie Warszawa 1935 — Violetta Urbaniak (Archiwum Państwowe w Warszawie)

12.30–13.15 Dyskusja

13.15–14.15 Obiad

SPRAWOZDANIE

III Forum Edukatorów Archiwalnych (Warszawa, Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, 23 czerwca 2016 r.)

Okazją do zorganizowania III Forum Edukatorów Archiwalnych była Ogólnopolska Konferencja Historyków „Educare necesse est – ale jak i dlaczego?” zorganizowana przez Archiwum Państwowe w Warszawie, Naczelną Dyrekcję Archiwów Państwowych, Instytut Historyczny Uniwersytetu Warszawskiego, Biuro Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów Instytutu Pamięci Narodowej oraz Mazowieckie Samorządowe Centrum Doskonalenia Nauczycieli w Warszawie. Forum odbyło się jako wydarzenie towarzyszące wspomnianej konferencji, było wspólnie promowane i prezentowane w informacjach medialnych.

Przy organizacji tegorocznego Forum zdecydowano się przyjąć odmienną formułę od dotychczas przyjętych[1]. Pierwszą różnicą było przeprowadzenie spotkania w ciągu jednego dnia (zamiast dwóch, jak dotychczas). Pierwszy raz także spotkanie odbyło się poza Toruniem, w którym dotychczasowej gościny udzielało Collegium Humanisticum Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Postawiono na sprawdzony w poprzednich spotkaniach wspólny temat dla referatów i dyskusji, którym był tym razem Film w edukacji archiwalnej, edukacja archiwalna w filmie. III Forum Edukatorów Archiwalnych w roli moderatorów poprowadzili: Elżbieta Czajka (Archiwum Państwowe w Łodzi) i Marek Krzykała (Archiwum Państwowe w Lublinie).

Po otwarciu obrad pierwsi głos zabrali dr Agnieszka Rosa (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu) i Hubert Mazur (Archiwum Państwowe w Kielcach), którzy  dokonali przeglądu edukacyjnych inicjatyw filmowych w polskich archiwach. Temat wykorzystania techniki filmowej w działalności edukacyjnej nie ma zbyt wielu przykładów, ale zauważalne jest coraz częstsze sięganie do tej metody. W swoim wystąpieniu dokonali oni podsumowania dotychczasowych zastosowań dokonując uporządkowania tych działań. Zauważyli wykorzystywanie filmu jako środka dydaktycznego w czasie lekcji archiwalnych, zajęć w archiwum, także poza nim oraz online, wykorzystanie filmów przechowywanych w zasobach w tworzeniu większych przedsięwzięć filmowych o znaczeniu edukacyjnym, w tworzeniu reportaży, programów edukacyjnych, dokumentalnych. Jeszcze „nieśmiało” i powoli, ale zauważa się tworzenie przez same archiwa filmów edukacyjnych, w których wykorzystywane są fragmenty filmów przechowywanych w zasobie, a także nagrywane są inne archiwalia, informacje o pracy archiwów, ich historii, zadania. Wspomniana „nieśmiałość” wynika zapewne ze specyfiki archiwów państwowych, które swój zasób oparty mają w przeważającej większości na materiałach aktowych w tradycyjnej – papierowej formie. Nie oznacza to jednak, że materiałów audiowizualnych w archiwach brakuje – można powiedzieć, że nawet ich przybywa. W swoim referacie autorzy zauważają również wykorzystanie filmu jako formy samokształceniowej, w której archiwa tworzą filmy instruktażowe dla użytkowników, prezentujące zasób, sposoby korzystania z niego, omawiające definicje, z którymi użytkownicy spotykają się w pracy z archiwaliami. Wystąpienie kolejnej prelegentki, dr Barbary Techmańskiej (Uniwersytet Wrocławski) Film w edukacji historycznej i jego walory dydaktyczne, miało charakter niemal uzupełniający wobec poprzedników, zwracając jednocześnie uwagę na wykorzystywanie technik filmowych w edukacji historycznej od dłuższego już czasu, niż ma to miejsce w przypadku archiwów. W następnej kolejności mikrofon został przejęty przez Macieja Hubkę i dr. Tomasza Matuszaka (Archiwum Państwowe w Piotrkowie Trybunalskim), którzy ostatnimi czasy wywołali niemałe poruszenie w archiwalnym świecie realizacją filmu pt. „Bo ta, co nie zginęła… 1945 r.”, odnoszącym się do historii miasta i regionu Tomaszowa Mazowieckiego. W filmie tym, na podstawie wybranych dokumentów archiwalnych zostały zaprezentowane wydarzenia i procesy, jakie miały miejsce w okresie kształtowania się powojennej Polski, począwszy od działalności lokalnych komitetów partii politycznych aż po zagadnienia konspiracji antykomunistycznej. W swoim wystąpieniu „Odpowiedni dać rzeczy obraz …”, czyli archiwiści w roli twórców filmu opowiedzieli oni o pracy nad filmem, udziale statystów i grup rekonstrukcyjnych. Dużym zainteresowaniem słuchaczy cieszyły się doświadczenia nad opracowaniem merytoryczno-technicznym, ale przede wszystkim własny udział dyrekcji i pracowników archiwów w realizacji filmu. Jest to o tyle interesujące, że w archiwalnej rzeczywistości niemal niespotykane, gdyż wiele archiwów wzbrania się przed podobnymi inicjatywami, jako nie przystającym powadze urzędu, którymi archiwa niewątpliwie także są. Stąd właśnie cenne są doświadczenia piotrkowskich archiwistów pokazujących, że poza funkcją urzędu, archiwa powinny bardziej angażować się w role edukacyjne, pielęgnujące i kształtujące świadomość historyczną opartą na źródłach, których są „strażnikami”.

Po krótkiej przerwie kawowej głos zabrała Joanna Chojecka (Archiwum Państwowe w Koszalinie) prezentując kolejny nieszablonowy projekt w prezentacji Z Archiwum K i Karty Historii, czyli z doświadczeń Archiwum Państwowego w Koszalinie w realizacji edukacyjnych projektów filmowych. Projekt „Z Archiwum K” był już wcześniej dostrzegany przez inicjatorów Forum Edukatorów Archiwalnych jako przykład inspirującego działania na rzecz rozwoju oferty edukacyjnej. Dyrektor Chojecka przedstawiła swoje doświadczenia związane z realizacją serii, realizowanej od 2011 do 2014 roku we współpracy z lokalną telewizją kablową, dzieląc się również ciekawostkami „z planu”, statystykami i odzewem, z jakim spotkały się kolejne odcinki serii. Zaprezentowała również nowy cykl dokumentalny „Karty historii”, przygotowywany przez koszalińskie Archiwum w ramach obchodów jubileuszu 750-lecia Koszalina, który czerpie z doświadczeń poprzedniej serii, ale wnosi także wiele nowych pomysłów na prezentowanie i wykorzystywanie archiwaliów w realizacji filmowych projektów edukacyjnych. Kolejny referat zaprezentowała dr Grażyna Schlender (Archiwum Państwowe w Kaliszu) Kaliskie Archiwum Filmowe, czyli o alternatywnych lekcjach historii w Archiwum Państwowym w Kaliszu. Kaliskie Archiwum Filmowe to projekt współfinansowany przez Naczelną Dyrekcję Archiwów Państwowych, realizowany przez Stowarzyszenie “Kalisz Literacki” i Archiwum Państwowe w Kaliszu, wedle autorskiego pomysłu literata Arkadiusza Pacholskiego. Jego głównym założeniem jest ocalenie od zapomnienia wspomnień świadków ważnych wydarzeń z lat 1939 – 1989 związanych z regionem kaliskim. Wspomnienia nagrywane kamerą, poprzez połączenie obrazu i dźwięku najlepiej oddają faktyczne przeżycia i odczucia bohatera. Jest to bardzo ciekawe przedsięwzięcie wpisujące się w długą tradycję historii mówionej (oral history), której pierwsze zapisy prowadzone były już w latach 30-tych XX wieku, dodatkowo wykorzystującej techniki audiowizualne w celu rejestracji emocji towarzyszących relacjonowaniu wydarzeń z życia świadków historii. Od 2013 roku zrealizowano dwie edycje Kaliskiego Archiwum Filmowego, dotyczące życia w Kaliszu i regionie kaliski w okresie okupacji 1939-1945 oraz kolejną edycję poświęconą latom powojennym 1945-1989. Ostatnim punktem programu związanym z wystąpieniami prelegentów była prezentacja O filmie Warszawa 1935 poprowadzona przez dr Violettę Urbaniak (Archiwum Państwowe w Warszawie). Film jest trójwymiarową rekonstrukcją przedwojennej stolicy Polski, a dokładniej jej centrum (Śródmieście Północne). Twórcy filmu korzystali m.in. z planów, zdjęć kamienic oraz pocztówek przechowywanych w Archiwum Państwowym w Warszawie. Praca nad filmem trwała ponad 5 lat aż do 2013 roku, kiedy film miał swoją premierę. Uczestnicy Forum mieli sposobność obejrzeć całość tego 20-minutowego filmu z prowadzonym na bieżąco komentarzem p. Violetty nt. obrazów i ulic pojawiających się na ekranie.

Ostatnim punktem programu była dyskusja. Spotkania Forum Edukatorów Archiwalnych mają tą specyficzną cechę, że dyskusje są niezwykle ożywione i znacznie przekraczają przeznaczony na nie w programie czas. Tak samo było i tym razem, a to dzięki ciekawym prezentacjom uczestników. Wiele wyrazów podziwu i pytań padało do projektów archiwum piotrkowskiego, koszalińskiego. Nie uniknięto kontrowersyjnych pomysłów i dyskusji dotyczących podejścia do wykorzystywania zbiorów archiwalnych w edukacji archiwalnej (od drastycznych ograniczeń do nieograniczonego dostępu). Spotkanie zamknęli inicjatorzy Forum Edukatorów Archiwalnych, dr Agnieszka Rosa i Hubert Mazur, zapraszając na kolejne we wrześniu 2017 r. podczas VII Powszechnego Zjazdu Archiwistów Polskich w Kielcach.

[1] A. Rosa, Sprawozdanie z I spotkania Forum Edukatorów Archiwalnych, „Archiwista Polski”, r. 20, 2015, nr 2, s. 110-114; H. Mazur, A. Rosa, Forum Edukatorów Archiwalnych, „Archeion”, t. CXVI, 2015, s. 216-218; ciż, Forum Edukatorów Archiwalnych. Manifest założycielski, „Archiwista Polski”, r. 19, 2014, nr 4, s. 7-10; ciż, Nowa inicjatywa w życiu archiwów – Forum Edukatorów Archiwalnych, „Świętokrzyskie Studia Archiwalno-Historyczne”, t. V, 2016 [w druku].

Marek Krzykała